Portret psychologiczny sprawcy przemocy

Przemoc, jak mówi definicja, to „intencjonalne działanie lub zaniechanie działania jednej osoby wobec drugiej, które wykorzystując przewagę sił narusza prawa i dobra osobiste jednostki, powodując cierpienia i szkody” (za: http://www.niebieskalinia.pl). Innymi słowy, „sprawcą przemocy” nazwiemy osobę która:
a. Jest silniejsza fizycznie, psychicznie, materialnie, zawodowo lub społecznie;
b. Wykorzystuję tę przewagę dla zaspokojenia swoich własnych potrzeb;
c. Nie zważa na koszty, które ponosi w związku z tym druga osoba, czyli „ofiara przemocy”.

Richard K. James oraz Burl E. Gilliland na podstawie analizy badań nad sprawcami przemocy skonstruowali listę charakterystycznych cech tego rodzaju osób:
1. Najczęściej są to mężczyźni, którzy wykazują nadmierną zależność i zaborczość wobec swoich partnerek, maja wobec nich także nierealistyczne oczekiwania;
2. Reagują przede wszystkim emocją gniewu i maja niską zdolność komunikowania się w obszarze spraw uczuciowych.
3. Są impulsywni, maja małą zdolność do kontrolowania swojego zachowania;
4. Często nadużywają alkoholu i/lub narkotyków;
5. Często sami byli ofiarami maltretowania w dzieciństwie lub byli świadkami takiego maltretowania w rodzinie;
6. Zaprzeczają stwarzanym przez siebie problemom w rodzinie lub minimalizują je;
7. Oscylują między agresywnością (kiedy nie dostają tego, czego chcą), a wdziękiem lub uwodzicielstwem (kiedy osiągają swoje cele).

Istnieje wiele teorii wyjaśniających zjawisko sprawstwa przemocowego. Część z nich upatruje przyczyn w warunkach kulturowych i społecznych (np. teoria feministyczna, która zwraca uwagę na znaczną przewagę mężczyzn w grupie sprawców przemocy i tłumaczy to patriarchalną strukturą społeczeństwa, w której pozycja kobiety jest pozycją podporządkowaną), a inna część – w zjawiskach psychologicznych (np. teoria uczenia się zgodnie z którą uczymy się określonego rodzaju zachowania w dzieciństwie poprzez obserwowanie zachowania dorosłych).

Dużą część wszystkich teorii łączy jednak podkreślanie potrzeby kontroli jako czynnika prowadzącego do stosowania różnego rodzaju form przemocy. Ujmując rzecz najprościej, sprawca przemocy bardzo mocno dąży do tego, żeby było tak, jak on uważa za stosowne. Oczekuje od innych podporządkowania, a jeśli nie dostaje go, to sięga po metody, które mają przywrócić u ofiary pozycję uległą. Wśród tych metod „najskuteczniejszą” jest przemoc fizyczna lub psychiczna. Ta potrzeba dominacji i kontroli wynika jednak z czegoś więcej – z czegoś, co najczęściej jest nieświadome. Chodzi tutaj o głęboko przeżywany i głęboko skrywany lęk przed byciem ofiarą. Jak wspomniano wyżej, sprawcy przemocy sami najczęściej byli ofiarami przemocy w dzieciństwie lub byli świadkami jak w rodzinie jedna z bliskich osób znęcą się nad drugą. Taki rodzaj doświadczeń mocno zapisuje się w mózgu człowieka i nie pozostaje bez wpływu na dalsze życie. Ważne jest jednak to, jak te doświadczenia się zapiszą, czyli (1) jaka będzie ich dziecięca interpretacja na poziomie umysłowym, (2) jaka emocja będzie im współtowarzyszyć, (3) jaki wzór reagowania wyda się najbardziej odpowiedni.

W przypadku sprawców przemocy, interpretacja doświadczeń przemocowych z dzieciństwa (w uproszczeniu) zamyka się w przekonaniu: „Bycie ofiarę boli. Jeśli nie chcę, żeby bolało, muszę dominować, być silny”. Na poziomie emocjonalnym ból, lęk i rozpacz zostają zamienione na gniew skierowany na innych. Wzorem reagowania staję się natomiast przyjmowanie pozycji dominującej.

Nie zawsze dzieje się dokładnie tak, jak opisano wyżej. U części ofiar przemocy w dzieciństwie sposób zapisu przebiega inaczej. Skrajnie odmiennym sposobem jest ten, który skutkuje w życiu dorosłym przyjmowaniem roli ofiary przemocy. Ale o tym napiszę w kolejnej części artykułu.

Tomasz Grabiec

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s