Osobowość narcystyczna: „Moje życzenie jest twoim rozkazem”

Starożytny Mit o Narcyzie podaje, że zakochał się on w swoim własnym odbiciu w wodzie, przestał zwracać uwagę na ludzi obok siebie i w końcu umarł, tęskniąc za niespełnioną miłością.  Historia ta opowiada o tym,  że  jednostki narcystyczne często nie są świadome siły swego samouwielbienia, ani wpływu jaki wywiera ich postawa życiowa na innych. Pokazuje nam też jak może skończyć się historia samozapatrzenia, prowadząc w końcu do samotności i rozpaczy.

Zaburzenie osobowości o nazwie osobowość narcystyczna zostało zdefiniowane i szczegółowo opisane w różnych koncepcjach psychologicznych. Według DSM-IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego – APA), aby zdiagnozować osobowość narcystyczną musi występować utrwalony wzorzec poczucia własnej wielkości i potrzeby podziwu, od wczesnej dorosłości, ujawniający się w różnych kontekstach (zawodowym, rodzinnym i innych) oraz przynajmniej 5 objawów  z poniższej listy kryteriów:

  1. Przesadne poczucie doniosłości własnej osoby (np. wyolbrzymianie osiągnięć, chęć bycia uznanym za kogoś bardzo ważnego, przy niewspółmiernych dowodach)
  2.  Oddawanie się fantazjom na temat własnego nieograniczonego potencjału, doskonałości, urody, itp.
  3. Przekonanie o własnej nietuzinkowości i niepowtarzalności
  4. Wymaganie skrajnego podziwu dla siebie
  5. Poczucie posiadania specjalnych praw (np. oczekiwanie przychylniejszego traktowania lub automatycznego podporządkowywania się jego oczekiwaniom)
  6. W kontaktach z innymi ludźmi – podejście eksploatacyjne, inni służą osiągnięciu własnych celów
  7. Brak empatii, niechętne rozpoznawanie i identyfikowanie się z uczuciami i potrzebami  innych
  8. Przeżywanie zazdrości lub wyobrażanie sobie, że to inni jemu zazdroszczą
  9. Zachowania aroganckie i wyniosłe

Wiek narcyzów

O ile wiek XIX nazywano często wiekiem histerii, wiek XX zdominowały zaburzenia depresyjne, o tyle w wiek XXI wkraczamy jako społeczeństwo nastawione na indywidualne sukcesy, osiągnięcia i prestiż. Jeszcze parę wieków temu tylko nieliczne jednostki – władcy, wpływowe rody, mogły czuć się wyjątkowe i lepsze od pozostałych ludzi. W dzisiejszym świecie społeczeństw rozwiniętych, podstawowe potrzeby większości obywateli są zaspokojone, umożliwiając im sny o potędze.

Narcyz w Nowym Jorku

Badania międzykulturowe wskazują, że w społeczeństwach indywidualistycznych pojawia się więcej jednostek o rysie narcystycznym niż w społeczeństwach kolektywistycznych, gdyż kładziony jest w nich większy nacisk na celebrację osiągnięć, pewność siebie czy chwalenie się sukcesami. Część badaczy zauważa jednak, że w kolektywnych społecznościach osobowości narcystyczne też mają pole do popisu, jednak w bardziej utajonej postaci. O ile w Stanach Zjednoczonych czy Europie narcyz uważa się za „boski dar dla świata”, o tyle choćby w kulturze japońskiej będzie on myślał o sobie, jako o „boskim darze dla grupy”.

Kto zdradzi?

W 1997 roku Buss i Shackelford przeprowadzili interesujące badania dotyczące zależności między różnymi cechami osobowości a niewiernością wśród nowo poślubionych par. Zgodnie z przypuszczeniami okazało się, że narcyzm silnie koreluje z prawdopodobieństwem zdrady małżeńskiej, zarówno u kobiet jak i mężczyzn, przy czym korelacja ta była znacznie silniejsza u kobiet! Badacze wyjaśniają, że koncentracja na własnych potrzebach charakterystyczna dla jednostek narcystycznych pozwala im na łamanie słowa/prawa w celu ich zrealizowania.

Narcyz nie ma lekko

Koncepcje psychologiczne zajmujące się osobowością narcystyczną podkreślają, że jednostki o takim rysie osobowości wcale nie mają łatwo. Dla wielu z nich budowanie poczucia wyższości jest jedynym sposobem na radzenie sobie z własnym światem wewnętrznym i deficytami z najwcześniejszych etapów rozwoju, kiedy brakowało akceptującego wsparcia i uznania dziecka za wartościowe, ze strony opiekunów. Kernberg pisze o takich osobach, że czują, że będąc naprawdę sobą, nie byłyby akceptowane i kochane przez rodziców. Aby zyskać ich miłość, muszą udawać, być kimś innym. Z czasem zaczynają kompensować brak spójności obrazu siebie stapiając się ze swoim wyidealizowanym obrazem („ja idealnym”), gdyż dopuszczenie do siebie myśli, jacy są naprawdę, mogłoby być dla nich nie do zniesienia. Samooszukiwanie się staje się więc formą obrony i sposobem na przetrwanie w kontakcie z samym sobą i innymi ludźmi.

Dla osób ciekawych, co kryje się pod skorupą narcystycznego samouwielbienia, polecamy świetny artykuł Wojciecha Eichelbergera:

http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,53664,12353377,Narcyz_nie_wierzy__ze_ktos_moze_go_pokochac.html

Źródła:

Seligman, M., Walker, E., Rosenhan, D. (2003). Psychopatologia. Poznań: Zysk i s-ka.

Millon, T., Davis, R. (2005). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. Warszawa: IPZ.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s